Ένας απολογισμός
Στο σχολείο μας, το 1ο Πρότυπο Λύκειο «Μανόλης Ανδρόνικος», λειτούργησε από το 2014 μέχρι και το 2026 Όμιλος Αρχαιολογίας και Ψηφιδωτού. Πιστεύω ότι αποχαιρετώντας το σχολείο -λόγω της αφυπηρέτησής μου- είναι απαραίτητος ένας απολογισμός, μια αναφορά σε όλες τις δραστηριότητές μας και ιδιαίτερα στη δημιουργία ψηφιδωτών. Οι φωτογραφίες που συνοδεύουν το κείμενο θα θυμίσουν σε όλα τα μέλη του ομίλου όμορφες στιγμές.
Με το ξεκίνημα του ομίλου (2024-15) δημιουργήθηκε μια σχολή ξεναγών για μαθητές και μαθήτριες, που βοηθούσαν στις εκπαιδευτικές επισκέψεις και στις εκδρομές του σχολείου.
Την ίδια χρονιά τα ευρήματα με τα ίχνη χρωμάτων από την ανασκαφή του λόφου Καστά στην Αμφίπολη μας οδήγησαν στην ενασχόληση με τη χρήση των χρωμάτων στην αρχαία ελληνική τέχνη. Το θέμα αυτό το προσεγγίσαμε σε συνδυασμό με τις θετικές επιστήμες, την τέχνη και τη δημιουργική γραφή. Τα μέλη του ομίλου κατασκεύασαν και χρωμάτισαν ειδώλια και επιτύμβιες στήλες. Σεσυνεργασία με τον Όμιλο Δημιουργικής Γραφής και με την υπεύθυνη καθηγήτρια την αγαπημένη συνάδελφο μας Αλίκη Συμεωνάκη, υλοποιήθηκε το πρόγραμμα με τον τίτλο «Στα ίχνη των χρωμάτων», που παρουσιάστηκε στο Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο. Το επιστημονικό σκέλος του προγράμματος παρουσιάστηκε στο τμήμα Φυσικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Ακολούθησε ένα πολιτιστικό πρόγραμμα σχετικό με το Αυτοματισμό και την Τεχνολογία στην αρχαιότητα (2015-16). Η σχολική κοινότητα και τα μέλη του Ομίλου ενημερώθηκαν για το θέμα από τον καθηγητή της Αστρονομίας Ιωάννη Χ. Σειραδάκη, ειδικό για τον Μηχανισμό των Αντικυθήρων. Η παρουσίαση του προγράμματος έγινε στο Φετιβάλ Πολιτιστικών Προγραμμάτων.
Αρχαιολόγοι συνεργάτιδες του Μανόλη Αδρόνικου, οι ομότιμες καθηγήτριες του Α.Π.Θ. Στέλλα Δρούγου και Χρυσούλα Παλιαδέλη, επισκέφθηκαν το σχολείο και μίλησαν στους μαθητές και στις μαθήτριές μας.
Μαθήματα Φωτογραφίας, θεωρητικά και πρακτικά, παρακολούθησαν τα μέλη του ομίλου από την φωτογράφο Ευδοξία Ράδη.
Με τα έργα των μαθητών και μαθητριών δημιουργήθηκε ένα μικρό αρχαιολογικό Μουσείο, τμήματα του οποίου υπάρχουν και στις αίθουσες διδασκαλίας, ενώ το υλικό του χρησιμοποιείται και ως εποπτικό για το μάθημα της Ιστορίας και των Αρχαίων Ελληνικών.
Το 2014 τα μέλη του ομίλου γνώρισαν για πρώτη φορά την τέχνη του ψηφιδωτού στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού χάρη σε ένα πρόγραμμα που είχε επιμεληθεί η κ.Εύα Φουρλίγκα. Ο κ. Γιώργος Κίσσας, υπεύθυνος του τμήματος συντήρησης Ψηφιδωτών, ενημέρωσε τα παιδιά για τη συντήρηση και την κατασκευή των ψηφιδωτών και τα βοήθησε να κατασκευάσουν το πρώτο τους ψηφιδωτό.
Ξεκινήσαμε με ένα έργο που επέλεξαν τα μέλη του ομίλου στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, ένα πουλί από τη Βασιλική Κάτω από το ναό των Ταξιαρχών στη Θεσσαλονίκη. (Παρουσίαση του έργου στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού)
Το 2015 συνεχίσαμε με την προτομή του Ιουστινιανού από το ναό του Αγίου Βιταλίου στη Ραβένα. (Παρουσίαση του έργου στο πλαίσιο συνεδρίου στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού. Τίτλος της παρουσίασης «Ψηφιδωτά με χρυσό βάθος. Από τα ψηφιδωτά της Ραβένας στον Klimt»)
Το 2016 επιλέχθηκε από τα μέλη ένα στεφάνι με ευχές από δάπεδο οικίας της Αλικαρνασσού στο Βρετανικό Μουσείο. Tα ενεπίγραφα ψηφιδωτά ήταν και το θέμα στο οποίο αναφέρθηκαν τα παιδιά της ομάδας σε ανακοίνωσή τους σε σχετικό συνέδριο στην Ξάνθη.
Μια ομάδα, που διακρινόταν για την εξαιρετική επιμονή της, άρχισε την κατασκευή ενός μικρού αλλά απαιτητικού αντιγράφου του γεωμετρικού ψηφιδωτού του ανακτόρου του Γαλερίου στη Θεσσαλονίκη. Στην ομάδα προστέθηκαν και νέα μέλη και 2,5 χρόνια αργότερα το έργο τους ήταν έτοιμο.(2017-2020)
Η πολυπληθέστερη ομάδα εμφανίστηκε το 2021 -μετά την καραντίνα- και χρειάστηκε να ασχοληθεί με περισσότερα ψηφιδωτά. Εκτός από ένα δελφίνι με εφυαλωμένες ψηφίδες, τα μέλη της δημιούργησαν δύο αντίγραφα του επιδαπέδιου ψηφιδωτού της Βασιλικής του Δουμετίου στη Νικόπολη, κοντά στην Πρέβεζα. Το πρώτο, ένα πουλάκι σε κυκλικό περίγραμμα δουλεύτηκε με πολύ μεράκι από μια μικρή αλλά ικανότατη ομάδα. To μεγαλύτερο έργο όμως, αντίγραφο ενός τμήματος από το επιδαπέδιο ψηφιδωτό της Βασιλικής του Δουμετίου, δημιουργήθηκε από μια πολυπληθή ομάδα και η κατασκευή του διήρκεσε 2,5 χρόνια.
Στην πόλη Γέρασα της Ιορδανίας, στο ναό του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή, βρισκόταν το ψηφιδωτό με την απεικόνιση της Αλεξάνδρειας, αντίγραφο του οποίου δημιούργησαν τα μέλη μιας ομάδας έμπειρων αλλά και νεότερων μελών, που διακρίθηκαν για την ακρίβεια και την υπομονή τους. Το ψηφιδωτό αυτό, όπως και το ακόλουθο, ολοκληρώθηκε το 2025. Το αντίγραφο του ψηφιδωτού που απεικονίζει έναν κέδρο από την «Οικία του Διονύσου» στην Πάφο δημιουργήθηκε από μία ομάδα που αποτελούσαν 2 μαθητές και δύο ενήλικα μέλη του ομίλου (η υποδιευθύντριά μας και η μητέρα μαθητών μας).
Όλα τα παραπάνω ψηφιδωτά παρουσιάστηκαν στην Έκθεση με τον τίτλο «Κεντώντας με ψηφίδες», που πραγματοποιήθηκε στο Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών του Α.Π.Θ. στο πλαίσιο του εορτασμού των 100 χρόνων από την ίδρυση του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Κατά τη διάρκεια της έκθεσης πραγματοποιήθηκαν ομιλίες ειδικών, Γ. Ατζακά, Α. Πλιώτα, Χρ.Παπακυριάκου) με θέματα σχετικά με τα εκτιθέμενα ψηφιδωτά μας καθώς και βιωματικό εργαστήριο.
Στη διάρκεια της σχολικής χρονιάς 2025-26 δύο ομάδες μαθητών και μαθητριών της Α΄και Β΄τάξης επέλεξαν να κατασκευάσουν δύο αντίγραφα ψηφιδωτών, την προσωποποίηση τη Σωτηρίας από επιδαπέδιο ψηφιδωτό στη Συρία και της Άνοιξης από επιδαπέδιο ψηφιδωτό στη Θεσσαλονίκη. Τα παιδιά αυτά, άλλα έμπειρα και άλλα νεοφώτιστα, δούλεψαν με ενθουσιασμό, υπομονή και συνέπεια – ακόμη και κατά τη διάρκεια της δίμηνης απουσίας μου για λόγους υγείας- και προχώρησαν πολύ στην κατασκευή τους. Τα ευχαριστώ, καθώς και τη συνάδελφο κ. Κατερίνα Γυφτοπούλου, που επέβλεψε την εργασία τους. Τον Μάιο στο πλαίσιο της Ημέρας τέχνης τα μέλη του ομίλου παρουσίασαν το πολιτιστικό πρόγραμμα «Επί πτερύγων» με εικαστικά, ποιητικά και μουσικά έργα με θέμα φτερωτές μορφές.
Σε μια αναπάντεχη συγκέντρωση αποφοίτων, μεταξύ των οποίων ήταν και παλιά μέλη του ομίλου μας, είχαμε την ευκαιρία να θυμηθούμε όμορφες και δημιουργικές στιγμές και να χαρούμε από κοντά τα έργα τους, που στολίζουν το σχολείο.
Με ένα μεγάλο ευχαριστώ σε όλα τα μέλη του Ομίλου για την αγάπη, την υπομονή και την επιμονή τους. Με την ευχή να ολοκληρωθούν και τα τελευταία ψηφιδωτά μας και να μη λησμονηθεί η τέχνη του ψηφιδωτού στο σχολείο μας.
Θεσσαλονίκη 30.6.2026
Η υπεύθυνη του Ομίλου
Βασιλική Γκράτζιου
Φιλόλογος – Δρ. Κλασικής Αρχαιολογίας